Bestrijdingsmiddel glyfosaat ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’

LYON – De International Organisation for Research on Cancer (IARC), onderdeel van de Wereld Gezondheidsorganisatie WHO, heeft recent een onderzoek gepubliceerd waarin het bestrijdingsmiddel glyfosaat wordt aangemerkt als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen’. Glyfosaat wordt wereldwijd op grote schaal gebruikt om ‘onkruid’ te bestrijden; vaak in combinatie met genetisch gemodificeerde gewassen in Noord- en Zuid-Amerika. Via de import van onder meer maïs en soja komen resten van het middel ook in de Europese voedselketen terecht. Glyfosaat wordt echter ook massaal in Nederland toegepast bij de teelt van onder meer maïs.

Glyfosaat is een zogeheten ‘breed-spectrum herbicide’ dat effectief is bij het doden of onderdrukken van alle plantensoorten, waaronder grassen, vaste planten en houtachtige planten. Het gebruik van glyfosaat is sinds de ontdekking explosief toegenomen, vooral sinds het midden van de jaren negentig toen het in combinatie met genetisch gemodificeerde zaden op de markt werd aangeboden.

In 2012 was het gebruik van glyfosaat wereldwijd gestegen naar 725.000 ton verdeeld over 750 verschillende bestrijdingsmiddelen. Een van de bekendste producenten is de Amerikaanse multinational Monsanto (Roundup), maar ook Syngenta en Bayer Crop Science zijn grote leveranciers.

Effect op mensen
De kankeronderzoeksinstelling IARC bekeek in haar onderzoek tientallen eerder uitgevoerde wetenschappelijke studies naar de gezondheidsrisico’s van glyfosaat. Daaronder bevonden zich zeven studies naar de invloed van het middel op de gezondheid van medewerkers in de agrarische sector, diverse dierstudies en diverse zogeheten ‘controlestudies’ in Canada en de VS.

De onderzoekers concluderen dat er ‘limited evidence’ (beperkt bewijs) is voor het kankerverwekkend effect van glyfosaat, maar dat er wel een positieve relatie is gevonden voor lymfeklierkanker (non-Hodgkin-lymfoom). De eindconclusie van de IARC luidt: ‘glyfosaat is waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen’.

Effect op dieren
De onderzoekers van de IARC deden ook uitgebreid literatuuronderzoek naar het risico, het effect en de gevolgen van glyfosaat op proefdieren. Daaruit volgde de conclusie dat er ‘sufficient evidence’ (voldoende bewijs) is en dat glyfosaat aangemerkt dient te worden als een ‘kankerverwekkende stof’. Op basis van de bevindingen in mensen en dieren is er volgens de IARC ‘strong evidence’ (sterk bewijs) dat het middel glyfosaat kankerverwekkend kan zijn voor mensen via de volgende twee routes:

1. Genetische toxiciteit met als gevolg schade aan de chromosomen in de celkern.
2. Het teweegbrengen van oxidatie-stress, een stofwisselingstoestand waarbij meer reactieve zuurstofverbindingen in de cel worden gevormd die kunnen leiden tot beschadigingen aan alle delen van de cel, inclusief proteïnen, lipiden en DNA.

Der Spiegel: Totgespritzt
Het Duitse weekblad Der Spiegel schonk afgelopen juni eveneens aandacht aan glyfosaat in een artikel met de veelzeggende kop ‘Totgespritzt’. In dat bericht komen onder anderen de varkenshouder Ib Borup Pedersen uit Denemarken aan het woord en de Duitse melkveehouder Helge Voss.

Een misvormde big van varkenshouder Pedersen.

De varkenshouder rapporteert daarin dat hij de herkomst van het voer voor zijn varkens en de ziekten onder zijn dieren twee jaar lang nauwgezet bijhield. “Na twee jaar en 32.000 varkens verder kwam hij aan de hand van zijn notities tot de deprimerende conclusie dat glyfosaat in het veevoer niet alleen zorgde voor een verslechtering van de algemene conditie van zijn zeugen, maar dat ook het aantal gevallen van onvruchtbaarheid, miskramen en misvormingen van de schedel, wervelkolom en benen zich opstapelden.”

Chronisch botulisme
Bij melkveehouder Voss begon het langzaam met koeien die steeds minder melk gaven, afwisselend dikke en dunnen uitwerpselen hadden, hoewel ze altijd hetzelfde voer kregen. Vervolgens kwamen er koeien die niet meer op konden staan alsof ze verlamd waren aan de achterbenen. Sommige koeien bleven na de bevalling in het stro liggen en stierven.

Oud-dierenarts Monika Krüger ontdekte glyfosaatresten in de urine van hoogproductieve koeien van diverse veehouders in de Duitse deelstaten Saksen en Sleeswijk-Holstein. Wat haar opviel was dat de meeste koeien het slachtoffer waren van ‘chronisch botulisme’.

Vernietiging pensflora
Krüger zegt in Der Spiegel dat vaststaat dat er een relatie is tussen het optreden van ‘chronisch botulisme’ en de aanwezigheid van (resten) glyfosaat in diervoeders. Ze onderzocht het effect van glyfosaat op de micro-organismen in de pens van de koeien.

“Ironisch genoeg worden veel van de nuttige organismen in de pens gedood door glyfosaat. Door deze verstoring van de pensflora is de bacterie clostridium botulinum in staat zich massaal te vermenigvuldigen.” Het gevolg is verlammingsverschijnselen onder de getroffen koeien.

Effect op antibiotica
Deze bevindingen sluiten aan op een studie van de University of Canterbury (Nieuw-Zeeland), waarin onderzoekers het effect van bestrijdingsmiddelen (waaronder glyfosaat) onderzochten op de reactie van bacteriën op antibiotica. “In most cases, we saw increased resistance even to important clinical antibiotics”, aldus eerste auteur Jack Heinemann. Dezelfde bevindingen werden gevonden door een ander onderzoeksteam.

Toxicoloog Séralini
In Der Spiegel komt ook de Franse toxicoloog Gilles-Éric Séralini aan het woord. In Caen verrichtte hij samen met zijn onderzoeksgroep nogal onorthodox onderzoek naar de werking van glyfosaat door niet alleen plantencellen, maar ook menselijke cellen bloot te stellen aan oplossingen met glyfosaat. Ook deed hij onderzoek naar het effect op ratten door deze dieren 2 jaar lang water te laten drinken met glyfosaat of genetische gemodificeerde maïs te voeren.

Zijn bevindingen zijn alarmerend. Hij stelde nier- en leverschade vast bij zijn ratten. De vrouwelijke ratten ontwikkelden vaker dan gemiddeld borstkanker. De werking van de hypofyse was verhoogd, met als gevolg veranderingen in de stofwisseling. De publicatie van zijn bevindingen in het wetenschappelijke vakblad ‘Food and Chemical Toxicology’ maakte van Séralini ‘de erfvijand van de industrie’.

“Innerhalb der ersten 24 Stunden protestierten über hundert Forscher gegen unser Paper”, zegt hij in Der Spiegel, “dann schlossen sich die Behörden, die Glyphosat zugelassen hatten, dem Widerstand an.” Vervolgens werd de toxicoloog beschuldigd van valse verklaringen en het gebruik van dieren voor propagandadoeleinden. Het gevolg was dat zijn publicatie, onder druk van de industrie, in november 2013 werd ingetrokken. Overigens wordt Séralini wel volop geciteerd in de studie van de IARC.

Reactie Monsanto
Monsanto laat in een persverklaring aan Der Spiegel weten dat de firma zich distantieert ‘von einer derart populistischen Berichterstattung.’ Verder wordt het Duitse weekblad verweten dat ze uitsluitend ‘experts’ aan het woord laat ‘aus dem Bereich der Anti-Globalisierung, NGO-Aktivisten, Grünen, etc.’ waardoor er een slecht beeld van de firma Monsanto en het werkzame middel glyfosaat wordt geschilderd.

Onderzoek European Food Safety Authority
De European Food Safety Authority (EFSA) gaat het onderzoek van de IARC betrekken bij de evaluatie van het middel glyfosaat. Het eindrapport wordt eind 2015 gepubliceerd en naar de Europese Commissie gezonden.

• Meer informatie: IARC Monograph glyphosate
• Sustainable Pulse: Herbicide Causes Antibiotic Resistance in Bacteria
• Der Spiegel: Der Spiegel: Totgespritzt
• Krüger et al: Glyphosate suppresses the antagonistic effect of Enterococcus spp. on Clostridium botulinum
• Monsanto: Widerspruch zum Artikel ‘Totgespritzt’
• EFSA: Glyphosate: EFSA assesses IARC findings