Volgens de rechtbank in Den Haag heeft de Nederlandse staat niet nalatig gehandeld tijdens de uitbraak van de Q-koorts tussen 2007 tot en met 2011. De rechter deed deze uitspraak woensdag 25 januari in een rechtszaak aangespannen door patiënten die besmet raakten met de coxiella burnetii en daarna Q-koorts kregen. Burgers die getroffen waren door de Q-koorts eisten daarom een schadevergoeding via de rechter. Die eis werd echter door de rechter afgewezen.
De advocaat die optrad namens de patiënten stelde dat de Nederlandse staat het publiek niet voldoende zou hebben voorgelicht over de besmettelijke uitbrak. De rechtbank oordeelde dat de overheid, op basis van de informatie die op dat moment bekend was, niet had kunnen weten dat de uitbraak zulke grote consequenties zou hebben. Om die reden heeft de overheid destijds adequaat gehandeld, aldus de rechter.
Rechtszaak patiënten
De rechtszaak was aangespannen door 297 patiënten. Deze mensen raakten tussen 2007 en 2010 besmet met het virus, vooral in de buurt van geitenbedrijven in Noordoost-Brabant. Daarna verspreide de ziekte zich over andere delen van Nederland, met name ook in de omgeving van Helmond. Volgens de patiënten heeft de Nederlandse overheid nalatig gehandeld doordat zij omwonenden en passanten niet tijdig heeft gewaarschuwd over de aanwezigheid van de bacterie coxiella burnetii en risico’s voor besmetting van mensen.
De juristen die optraden namens de Nederlandse regering, beschikte de overheid destijds niet over voldoende informatie over de coxiella burnetii en is de informatie waarover de overheid wel beschikte aan burgers aangeboden. De aannamen van de overheid was destijds dat de ziekte voornamelijk via direct contact werd verspreid en dat epidemie binnen een jaar afgelopen zou zijn.
Reactie advocaten gedupeerden
De advocaten Ivo Sindram en Roland Verweij die optraden namens de patiënten, zeggen in het Brabants Dagblad, dat zij eerst het volledige vonnis gaan doornemen en bespreken met de gedupeerden. “We hebben echt op alle fronten verloren. Een aantal dingen in het vonnis vind ik echt onbegrijpelijk. Zelfs de GGD wist niet waar de besmettingen waren”, aldus Sindram.
Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) was bij de zitting aanwezig en zei volgens het BD na afloop dat ‘de rechtbank alleen kijkt of de overheid aan haar informatieplicht heeft voldaan. Maar de commissie Van Dijk en de Nationale Ombudsman hebben eerder gehakt gemaakt van het overheidsbeleid in deze zaak. Als politicus heb je alleen de mogelijkheid om die beleidsruimte te beperken’.
- Download: Vonnis rechtbank Den Haag
- Dossier: Q-koorts
Schande! Opnieuw het bewijs, dat de vee-fabrikant een beschermde soort is, want de getroffen geiten- en schapenbedrijven kregen dus WEL een vergoeding!
De uitspraak van de rechter geeft aan dat de overheid op basis van wat zij wist geen nalatigheid kan worden verweten wat betreft de voorlichting aan burgers over de risico’s van de uitbraak van Q-koorts. Die uitspraak lijkt onhoudbaar bij een hoger beroep. Een overheid die willens en wetens de andere kant op kijkt en stopverf in de oren heeft voor de signalen die destijds vanuit verschillende instanties en personen zijn afgegeven, kan wel blijven beweren dat ze niet over meer informatie beschikte en op basis daarvan volgens de rechter adequaat zou hebben gehandeld.
Het ontslaat de overheid geenszins van de taak proactief te handelen, bij twijfel burgers te beschermen en indien nodig het voorzorgsbeginsel te hanteren. Deze overheid heeft precies het tegenovergestelde gedaan. Zij heeft economische belangen aantoonbaar laten prevaleren boven de volksgezondheid. Dat is niet alleen kwalijk. Het schaadt het vertrouwen in de overheid ten zeerste. De kans is zeker niet uitgesloten dat deze nalatigheid, wanneer de getroffen personen in hoger beroep gaan tegen deze uitspraak, wordt afgestraft en de getroffenen alsnog hun gelijk krijgen.
Negatief reisadvies
Overigens gaven gezondheidsorganisaties in de Verenigde Staten, waaronder de Centers for Disease Control and Prevention, het National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases (NCEZID) en Division of Global Migration and Quarantine (DGMQ), op 29 juni 2009 een negatief reisadvies (travel warning) af voor Zuidoost-Brabant / Zuid-Nederland vanwege de Q-koorts. Een dergelijke oproep is uiteraard niet zo maar afgegeven. In schril contrast met deze voorzorgsmaatregel deed de Nederlandse overheid vrijwel niets om omwonenden en passanten te waarschuwen.
Waarschuwing in 2006
Reeds op 25 februari 2006 waarschuwden NR Parker et al. in The Lancet voor de gevolgen van de Q-koorts:
Q fever is a zoonosis with many manifestations. The most common clinical presentation is an influenza-like illness with varying degrees of pneumonia and hepatitis. Although acute disease is usually self-limiting, people do occasionally die from this condition. Endocarditis is the most frequent chronic presentation. Although Q fever is widespread, practitioner awareness and clinical manifestations vary from region to region. Geographically limited studies suggest that chronic fatigue syndrome and cardiovascular disease are long-term sequelae. An effective whole-cell vaccine is licensed in Australia. Live and acellular vaccines have also been studied, but are not currently licensed.
Falen overheid
Deze informatie was of had op dat moment ook bekend moeten (kunnen) zijn bij de Nederlandse overheid. Anderhalf jaar later (24 november 2010) maakte Martin Eserink de balans op in een artikel over de aanpak van de Q-koorts door de Nederlandse overheid in het wetenschappelijk tijdschrift Sciene onder de titel ‘Dutch Government Faulted in Massive Disease Outbreak‘ (Nederlandse overheid grote uitbraak ziekte verweten). Science put hierin uit de bevindingen van het rapport ‘Van verwerping tot verheffing’ (22 november 2010 ) van de Commissie Van Dijk.
The Dutch government failed to mount a robust response in the face of the world’s worst outbreak of Q fever, a disease transmitted from farm animals to humans, according to an expert panel that presented its report on Monday. More than 4000 people have fallen ill since the outbreak began in 2007, and 14 have died. (Later zijn deze aantallen nog fors naar boven toe bijgesteld).
Het zogenaamd ontbreken van nalatigheid van de Nederlandse overheid valt zowel vanuit historisch perspectief als feitelijk niet vol te houden.
De Nederlandse Grondwet:
Artikel 20: Bestaanszekerheid; welvaart; sociale zekerheid
De bestaanszekerheid der bevolking en spreiding van welvaart zijn voorwerp van zorg der overheid.
Artikel 21: Milieu
De zorg van de overheid is gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu.
Artikel 22: Volksgezondheid; woongelegenheid; ontplooiing
De overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid.