Externe milieukosten voedselsector fors hoger dan winst

De externe milieukosten van de voedselindustrie liggen inmiddels vele malen hoger dan de winst die in deze sector wordt gemaakt. Volgens een rapport van KPMG werd in 2010 in de voedselsector in Amerika op elke dollar winst maar liefst 2,24 dollar aan externe milieukosten gemaakt. Dat zijn verborgen kosten die schade toebrengen aan het wereldwijde milieu, maar die (nog) niet of slechts ten dele in de prijs van producten zijn verrekend. Wat betreft het beheersen van de externe milieukosten is de voedselindustrie het allerzwakste jongetje van de klas.

De komende 20 jaar zullen bedrijven wereldwijd worden blootgesteld aan honderden veranderingen op het gebied van milieu en sociale verhoudingen. Deze ontwikkelingen brengen zowel risico’s als kansen met zich mee. Dat blijkt uit een recent verschenen rapport van KPMG, waarin tientallen scenario’s en prognoses zijn geanalyseerd waar bedrijven mee te maken krijgen. Volgens KPMG moeten bedrijven de komende 20 jaar wereldwijd rekening houden met 10 grote krachten op het gebied van duurzaamheid:

1. Klimaatverandering wordt gezien als de allergrootste kracht die wereldwijd van invloed zal zijn op alle andere onderdelen. Studies voorspellen een stijging van de productieverliezen door klimaatverandering die kan variëren van 1 procent per jaar (voorwaarde dat er tijdig en stevig actie wordt ondernomen) tot tenminste 5 procent indien beleidsmakers de klimaatverandering op hun beloop laten en dus niet op te treden.
2. Energie & brandstof: markten voor fossiele brandstoffen zullen waarschijnlijk turbulenter en onvoorspelbaarder worden door stijgende vraag naar energie, geografische veranderingen in het consumptiepatroon en aangescherpte regelgeving.
3. Schaarste aan hulpbronnen: indien ontwikkelingslanden snel gaan industrialiseren zal de vraag naar grondstoffen drastisch oplopen en de concurrentie op de markt van deze grondstoffen aanwakkeren. Deze schaarste creëert echter ook mogelijkheden om vervangende materialen te ontwikkelen of hergebruik van materialen.
4. Waterschaarste: De vraag naar zoet water zal in 2030 het wereldwijde aanbod met 40 per cent gaan overtreffen. Het gevolg is dat bedrijven kwetsbaarder worden voor watertekorten, dalingen van de waterkwaliteit en rekening moeten houden met hogere prijzen.
5. Bevolkingsgroei: Naar verwachting zal de wereldbevolking in 2032 zijn opgelopen tot 8,4 miljard mensen (gematigd groeiscenario). Deze groei zal zware druk uitoefenen op onze ecosystemen, waardoor de levering van natuurlijke hulpbronnen als voedsel, water, energie en grondstoffen onder druk komt te staan.
6. Rijkdom: Het aantal mensen dat zich tot de middenklasse mag rekenen (besteedbaar inkomen tussen 10 en 100 dollar per hoofd van de bevolking per dag) zal tussen 2010 en 2030 met 172 procent groeien. Dit betekent enerzijds een ​​uitdaging (consumenten bedienen die meer geld hebben in tijden van schaarste aan grondstoffen) en anderzijds het verdwijnen van ‘goedkope arbeidskrachten’ in ontwikkelingslanden.
7. Verstedelijking: In 2009 woonden er wereldwijd meer mensen in een stedelijke omgeving dan op het platteland. In 2030 zal naar verwachting in alle ontwikkelingslanden en continenten, waaronder Azië en Afrika, het grootste deel van de bevolking in stedelijke gebieden wonen. Om dit proces in goede banen te leiden, zijn complexe inspanningen vereist op alle denkbare terreinen.
8. Voedselzekerheid: De voedselproductie komt wereldwijd onder zware druk te staan ten gevolge van bevolkingsgroei, waterschaarste en ontbossing. Onderzoekers verwachten dat voedselprijzen met 70 tot 90 procent gaan stijgen in 2030.
9. Ecosysteem: De mondiale ecosystemen vertonen steeds meer tekenen van afbraak en stress. Bedrijven dienen daarom te beseffen hoe afhankelijk hun activiteiten zijn van deze ecosystemen. Afbraak of vernietiging van ecosystemen zullen natuurlijke hulpbronnen nog schaarser maken en duurder maken. Daarnaast vormt afname van de biodiversiteit een risico voor onder meer landbouw, visserij, voeding en dranken, farmaceutische producten en toerisme.
10. Ontbossing: Bossen zijn big business. In de periode 2003 – 2007 was de bijdragen van houtproducten aan de wereldwijde economie 100 miljard dollar per jaar en de waarde van overige bosproducten (voornamelijk voedsel) circa 18,5 miljard dollar in 2005. Desondanks zal het totale oppervlak aan bosgebieden naar verwachting met 13 procent dalen tussen 2005 en 2030 (vooral Zuid-Azië en Africa).

Volgens KPMG hebben de meeste sectoren de afgelopen jaren in meer of mindere mate een duurzaamheidsslag gemaakt. Dat moeten ze ook wel, gelet op de stijgende milieukosten. Bij elkaar opgeteld namen de externe milieukosten tussen 2002 en 2010 toe van 566 naar 854 miljard US-dollar. Externe milieukosten vertegenwoordigen de schade die wordt toegebracht aan het milieu, maar die (nog) niet of slechts ten dele in de prijs van producten zijn verrekend. Het gaat daarbij om 22 soorten kosten, waaronder kosten van broeikasgassen, waterwinning en afvalproducten.

Voedselsector hoogste milieukosten
Omgerekend verdubbelen de externe milieukosten elke 14 jaar. Op de middellange termijn zullen deze kosten aanzienlijk sneller gaan stijgen, waardoor de winst van bedrijven geheel dreigt te verdampen. Nu al gaat gemiddeld 41 cent per dollar winst op aan externe milieukosten. In de duurzaamheidsslag zijn volgens KPMG twee grote achterblijvers aan te wijzen: de landbouw & veeteelt en de drankenindustrie.

Zo had de voedselindustrie in 2010 in de VS van alle elf onderzochte sectoren de hoogste, externe milieukosten (200 miljard). Deze kosten bedroegen omgerekend 224 procent van de winst. Ofwel: op elke dollar winst zouden voedselproducenten 2,24 dollar aan externe milieukosten moeten neertellen. Uit de analyse van KPMG blijkt dat de voedselsector de hoogste risico’s loopt als het gaat om externe milieukosten, maar tegelijkertijd het slechtst op deze problematiek is voorbereid.

Echte prijs van vlees
Bovenstaande bevindingen komen in grote lijnen overeen met het rapport ‘De echte prijs van vlees’ dat de Vrije Universiteit in 2010 heeft gepubliceerd. Daarin staat dat allerlei verborgen kosten (klimaat, dierziekten, verlies van biodiversiteit, water- en luchtvervuiling, enz.) niet zijn doorberekend in de prijs van vlees en worden afgewenteld op het milieu en maatschappij. Mens, Dier & Peel heeft dit aandachtspunt in 2010 meegenomen in een reactie op de provinciale Structuurvisie 2010 – 2020. De provincie Brabant is daar inhoudelijk niet op ingegaan…

• Rapport KPMG: Expect the Unexpected: Building business value in a changing world (Verwacht het Onverwachte: Zakelijke waarde creëren in een veranderende wereld).