AMSTERDAM – Bacteriën die resistent zijn voor antibiotica, zoals MRSA en ESBL, zijn bijna overal in gebieden met veel intensieve veehouderij aangetroffen in de bodem en het oppervlaktewater. Door de handel in mestoverschotten worden deze resistente bacteriën ook op grote schaal getransporteerd naar akkerbouwgebieden elders in Nederland en daarbuiten. Dat feit kwam aan de orde tijdens het symposium ‘Antibiotic resistance; an ecological perspective’ dat op 5 maart 2013 werd gehouden aan de VUmc in Amsterdam.
Milieuadviesbureau Geofox-Lexmond presenteerde tijdens dit symposium de resultaten van een onderzoek naar de aanwezigheid van MRSA (Meticillineresistente Staphylococcus aureus) en ESBL (Extended Spectrum Beta-Lactamase) op landbouwgronden. Daaruit bleek dat op 12 van de 16 percelen relatief lage concentraties MRSA-bacteriën zijn aangetroffen.
Geheugeneffect
In het vakblad Bionieuws nummer 5 zegt Jeroen Oosterwegel van Geofox-Lexmond dat onderzoek naar resistentiegenen erop wijst dat bacteriën meerdere weken aanwezig blijven in de bodem en dat er mogelijk zelfs sprake is van een jarenlang ‘geheugeneffect’. “Het is realistisch te veronderstellen dat zulke multiresistente bacteriën in de bodem een gezondheidsrisico vormen. De sleutelvraag is of we dit wel willen weten en deze zwarte doos ook echt willen openen.”
Het bureau van Oosterwegel deed onder meer onderzoek naar het effect van antibiotica op de volksgezondheid die via mest in de bodem wordt gebracht in opdracht Stichting Kennisontwikkeling en Kennisoverdracht Bodem (SKB). Voor deze studie werden watermonsters onderzocht in Brabant, Drenthe en Overijssel. Uit de resultaten blijkt dat het grondwater onder de akkers één tot enkele nanogrammen antibiotica bevatten die in de intensieve veehouderij worden gebruikt.
Versnelde resistentie
In een artikel op WaterForum geeft Oosterwegel aan dat deze concentraties zo laag zijn dat ze (nog) geen direct gevaar voor de volksgezondheid vormen. “De versnelde resistentie die hierdoor kan ontstaan, kan op den duur echter wel een probleem vormen.”
Als oorzaak wijst hij naar het grootschalig gebruik van antibiotica in de intensieve veehouderij (met name tetracyclines en sulfonamiden). “De eerste groep hecht zich goed aan organisch materiaal en spoelt naar verwachting niet uit in het grondwater. De sulfonamiden komen er echter wel in terecht, blijkt uit ons onderzoek.”
Al jaren bekend
Het antibioticagebruik in de veesector is de laatste jaren weliswaar gedaald, maar nationaal en internationaal is er volgens Oosterwegel nog steeds erg weinig bekend over de effecten op de volksgezondheid van antibiotica en resistente bacteriën in het milieu. Oosterwegel vindt dat vreemd, aangezien al sinds de jaren ’70 bekend is dat er in de intensieve veehouderij veel antibiotica worden gebruikt.
“We vermoeden dat 90 procent van de antibiotica via de mest in het milieu terecht komt, maar vervolgens houden we op om te kijken wat nu precies de effecten zijn op mens en milieu. De nadruk ligt op milieuverontreiniging door de industrie en de consument. Die is ook eenvoudiger aan te pakken, omdat het vaak om puntverontreiniging gaat. De vervuiling door antibiotica is veel diffuser en daarom een stuk lastiger te bestrijden”, aldus Oosterwegel op WaterForum.
ESBL op groenten
Het gaat niet alleen om de aanwezigheid van MRSA in het milieu. Onderzoekers van het VU Medisch Centrum meldden tijdens het symposium in Amsterdam dat zij in 2011 ESBL-bacteriën op groenten hebben aangetroffen. Uit verkennend onderzoek blijkt verder dat 8,5 procent van de bevolking besmet is met de ESBL-bacterie. Medisch microbioloog Willem van Schaik (UMC Utrecht) zegt hierover in Bionieuws: “De kans is groot dat slechts een topje van de ijsberg zichtbaar is. Er zit veel meer onderwater, maar daar weten we nog erg weinig van.” Bronnen: Bionieuws, WaterForum.net, VUmc
- Zie ook: Onderzoekers: ‘Toename ESBL’s mens en dier zorgwekkend’
- En: Onderzoek naar uitwisseling genen resistente bodembacteriën
