LAND VAN CUIJK – In dagblad de Gelderlander heeft dit jaar een serie artikelen gestaan met het levensverhaal van big 5566. De serie begon met de geboorte van het biggetje op 8 februari 2013 en eindigde woensdag 28 augustus (201 dagen later om precies te zijn) in de slagerij van Vion in Apeldoorn. Wim Verbruggen, bestuurslid van Milieuvereniging Land van Cuijk, heeft in een opinieverhaal de verborgen kosten van varken 5566 tegen het licht gehouden.
De afgelopen maanden zijn diverse onderwerpen aan de orde gekomen in de serie over big 5566. Wat we echter gemist hebben, zijn de verborgen kosten. Dat zijn de risico’s en schade die de intensieve veehouderij aanricht aan onze leefomgeving, gezondheid en het milieu.
290.000 liter water
Neem bijvoorbeeld het waterverbruik. Om 1 kg varkensvlees te produceren, is volgens de Watervoetafdruk (TU Twente) 6.000 liter water nodig. Dit volume is gebaseerd op de hoeveelheid water die nodig is voor de teelt van onder meer soja in Brazilië, drinkwater voor het varken, schoonmaken van stallen, reinigen van de slachterij, enz. Voor de circa 50 kg vlees die varken 5566 heeft opgeleverd, is in totaal ruim 290.000 liter water verbruikt.
Ach, denken we in Nederland, er is water genoeg. Dat is niet zo. Vorig jaar zijn in het Land van Cuijk twee waterwingebieden gesloten (Boxmeer en Vierlingsbeek) vanwege een te hoog nitraatgehalte veroorzaakt door jarenlange overbemesting. Om een idee te krijgen: voor circa 70 procent van de mest die in de Peelregio wordt geproduceerd, is geen plaats.
Toch is die mest jarenlang uitgereden op akkers en weilanden. Het gevolg is structurele en forse overschrijding van de nitraatnormen voor bodem- en oppervlaktewater. Daarnaast slaat veel stikstof (ammoniak) neer op kwetsbare natuurgebieden. En zeker niet als laatste: twintig procent van de inwoners in onze regio geeft aan last te hebben van stank.
Gezondheidsrisico’s
Er kleven nog tal van andere gezondheidsrisico’s aan de intensieve veehouderij. Door de hoge veedichtheid is de kans op uitbraak van dierziekten hoog. Een recent voorbeeld is de Q-koorts. Door explosieve groei van geitenbedrijven in Oost-Brabant muteerde de coxiella burnetii bacterie tot een agressieve variant waardoor duizenden mensen ziek werden. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis heeft berekend dat hiermee in totaal 100.000 mensen besmet zijn geraakt. Velen van hen zijn chronisch ziek en zelfs arbeidsongeschikt geworden.
De kosten worden betaald via ziekkostenverzekeringen en belastingheffingen. Of neem de varkenspest in 1997. De kosten van deze uitbraak (1,4 miljard euro) zijn gelijk gedeeld door Den Haag en Brussel (ofwel de belastingbetaler). Bovendien is de kans op een nieuwe uitbraak zeker niet ondenkbeeldig als we kijken naar de huidige uitbreidingsgolf binnen de melkveehouderij.
Echte prijs van vlees
Om een beter beeld te krijgen van de verborgen kosten van varkensvlees, heeft de Vrije Universiteit Amsterdam in 2010 een rapport uitgebracht met de titel ‘De echte prijs van vlees’. Daaruit blijkt dat maatschappelijke kosten zoals dierziekten, verlies van biodiversiteit, dierenwelzijn, opwarming van de aarde en subsidies aan boeren niet of slechts gedeeltelijk zijn verrekend in de prijs van varkensvlees.
Bij elkaar opgeteld werden deze kosten in 2008 becijferd op 1,3 miljard euro per jaar. Omgerekend komt dat neer op 108 euro per geslacht varken ofwel 80 euro per Nederlander. De conclusie was dat biologisch vlees even duur of zelfs goedkoper is als vlees uit de vleesindustrie indien deze kosten verrekend zouden worden.
Werkelijke kosten nog hoger
Overigens zijn in bovenstaand bedrag niet eens alle verborgen kosten meegenomen. Niet meegeteld zijn onder meer de kosten van verdroging, watervervuiling, gezondheidsschade van veehouders en consumenten, kosten gerelateerd aan antibiotica-resistentie en griep, CO2-emissies voor koeling en transport van vlees en verlies aan biodiversiteit (anders dan sojateelt). De werkelijke kosten per varken liggen dus nog aanzienlijk hoger. De vraag is of de varkenssector überhaupt nog rendabel is?
Accountsbureau KPMG heeft in een rapport (Expect the unexpected: Building business value in a changing world) becijferd dat voor elke dollar winst die in de voedselindustrie wordt geboekt, maar liefst 2,24 dollar aan externe (verborgen) kosten worden gemaakt. Met andere woorden: de balans tussen people, planet en profit is compleet verstoord. De veeindustrie is in feite failliet en kan zich niet meer staande houden zonder subsidies en soepele hantering van milieuregels.
Wensdenken
Desondanks blijven politici, boerenbonden en banken de burger (tegen beter weten in) voorhouden dat de veeindustrie een belangrijke economische pijler is voor Brabant. Niets is minder waar. Ook de plannen om de vleessector in Brabant te verduurzamen zijn gebouwd op wensdenken. Intensieve veehouderij op deze schaal (33 miljoen dieren in Oost-Brabant) is niet langer verantwoord en zeker niet duurzaam of groen.
Het aantal dieren zal fors omlaag moeten, zodat rekening wordt gehouden met de draagkracht van mens, dier en omgeving. ‘Brabant leefbaar. Minder beesten!’ Dat moet de focus zijn op weg naar 2020.
Wim Verbruggen is bestuurslid van Milieuvereniging Land van Cuijk
Milieuvereniging Land van Cuijk is heel goed bezig. En een dergelijk verhaal zou je ook kunnen maken over de brandstofkosten. Teveel om alles te benoemen, maar denk aan het verbouwen van soja, soja hierheen slepen, verwarming stinkstallen, het gigantische stroomverbruik van de z.g. luchtwassers, enz., enz. En… ook vervoer van water kost energie, want dat loopt in dit land niet van een bergtop omlaag!
Deze manier van kijken naar bovengeschetste problemen spreekt mij zeer aan!