ELSENDORP / VENHORST – De casus die de provincie Brabant afgelopen week heeft aangekaart in een brief aan staatssecretaris Mansveld kent een lange voorgeschiedenis. Het gaat om een pluimveebedrijf dat enkele jaren geleden is uitgebreid met 200.000 mestkuikens verdeeld over vier nieuwe stallen aan de Paradijs 40 in Elsendorp. Omwonenden hebben in het verleden diverse malen een handhavingsverzoek ingediend bij de gemeente Gemert-Bakel en rechtszaken gevoerd tegen dit bedrijf.
De eerste procedures gaan terug tot 10 februari 2005. Die dag werd de gemeente Gemert-Bakel gedagvaard in een civiele rechtszaak. Negen jaar later, 19 maart 2014, wees de rechtbank Oost-Brabant hierover pas een eindvonnis. De uitspraak luidde dat alle vorderingen van de omwonenden werden afgewezen en dat zij veroordeeld werden tot het betalen van de proceskosten.
[google-map-sc zoom=”15″]
Bovenstaande kaart toont de casus die de provincie in de brief aan de staatssecretaris aan de kaak stelt (de nieuwe stallen staan nog niet op deze luchtfoto). Dat het provinciebestuur nu pas aan de bel trekt over fouten in het rekenmodel wekt zacht gezegd nogal verbazing. Het is al jaren bekend dat dit rekenmodel niet deugt. De gezamenlijke bewoners- en milieugroepen in de Peelregio hebben daarom 30 april 2014 een brief naar staatssecretaris Mansveld (Milieu, PvdA) gestuurd, waarin dit wordt aangekaart.
Bezwaarprocedures ongegrond
In 2011 voerden omwonenden allerlei bezwaarprocedures tot aan de Raad van State toe. Het ging daarbij om de bouw van vier nieuwe stallen à 50.000 mestkuikens op Paradijs 40. De toenmalige wethouder Harrie Verkampen (CDA) haalde het bedrijf vanuit het naburige Sint Anthonis naar het LOG bij Elsendorp in het kader van een pilot van de Reconstructiewet. Omwonenden vreesden toen al dat deze forse uitbreiding zou leiden tot meer stankoverlast. Volgens de bezwaarmakers had de gemeente het bedrijf veel strengere eisen moeten opleggen. De Raad van State verklaarde de bezwaren van omwonenden echter ongegrond.
Uit publiek beschikbare informatie blijkt dat op de Paradijs 40 te Elsendorp 200.000 mestkuikens worden gehouden. Het bedrijf stoot 7.000 kg ammoniak per jaar uit. Dat levert volgens de (al jaren omstreden) geurberekeningen 48.000 odeureenheden (Ou) voor direct omwonenden in de omgeving op. Daarnaast stoot het bedrijf 4.400 kg fijnstof (PM10) per jaar uit. Zowel stankoverlast als fijnstof vormen een risico voor de volksgezondheid.
Op bedrijven aan de Paradijs worden bovenstaande dieren gehouden die samen zorgen voor een uitstoot van 56.000 kg ammoniak, 373.000 odeureenheden en 9.500 kg fijnstof (PM10) per jaar.
Handhavingsverzoeken
In de daarop volgende jaren klaagden omwonenden herhaaldelijk over stankoverlast. Vijf omwonenden dienden op 28 augustus 2012 elk afzonderlijk een schriftelijk handhavingsverzoek in bij de gemeente Gemert-Bakel. Bijna een jaar later, 9 juli 2013, nam het college daarop het volgende besluit:
1. Het ingediende handhavingsverzoek af te wijzen, omdat niet is gebleken van een overtreding van de vigerende milieuvergunning;
2. Vast te stellen dat er geen dwangsom is verbeurd op basis van de Wet dwangsom en beroep.
Het pluimveebedrijf aan Paradijs 40 in Elsendorp op de grens met Venhorst.
Toch gebreken; meer controles
Een van de omwonenden was het niet eens met het afwijzen van het handhavingsverzoek en stapte naar de Commissie Bezwaarschriften van de gemeente Gemert-Bakel. Deze commissie adviseerde om het bezwaar ongegrond te verklaren, maar gaf wel aan om ‘het bestreden besluit op een tweetal punten nader te motiveren’. Daarop bracht de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) aanvullend advies. Volgens het college werden naar aanleiding van dit rapport ‘een aantal geconstateerde gebreken hersteld’.
Aandeel (in %) van de berekende geuremissie van veebedrijven aan Paradijs Elsendorp. De nrs. 33, 40, 46 en 57 produceren de meeste stank.
Het college nam vervolgens op 1 april 2014 het volgende besluit:
1. Conform het advies van de ODZOB op basis van de op 17 oktober en 6 november 2013 gehouden controles overeenkomstig het advies van de commissie bezwaarschriften, de bezwaren van bezwaarmaker ongegrond te verklaren;
2. Conform het advies van de ODZOB op basis van de op 17 oktober en 6 november 2013 gehouden controles overeenkomstig het advies van de commissie bezwaarschriften, het besluit onder aanvulling van de motivering in stand te laten;
3. Het verzoek om betaling van een onkostenvergoeding in het kader van artikel 7:15 Awb, af te wijzen;
4. Vast te stellen dat er geen dwangsom is verbeurd op basis van artikel 4:17 Awb.
Aanpassing omgevingsvergunning
Hoewel alle bezwaren van omwonenden stelselmatig werden afgewezen, maakte het college van burgemeester en wethouders op 18 februari 2014 ineens bekend dat er toch een ontwerpbesluit is genomen om de omgevingsvergunning voor het adres Paradijs 40 in Elsendorp ‘ambtshalve aan te passen’. Omwonenden zijn op maandag 10 maart 2014 tijdens een informatieavond in de gelegenheid gesteld om hierover vragen te stellen.
Aandeel (in %) van de berekende uitstoot fijnstof van bedrijven aan Paradijs Elsendorp. Paradijs 40 stoot bijna de helft van alle fijnstof uit.
Uit bovenstaand relaas blijkt dat omwonenden doorgaans buitenspel staan om stankoverlast aan te pakken via bezwaarprocedures. De overheid heeft de regelgeving zodanig geformuleerd dat veehouders aan het langste eind trekken. Mensen die hinder ondervinden, staan met lege handen. Daarmee is niet gezegd dat de omgeving géén stankoverlast ondervindt.
Ongezonde mix varkens en pluimvee
Maar er is meer. Het pluimveebedrijf aan de Paradijs 40 is pas recent gebouwd. Zelfs bezwaren tegen de bouwvergunning vanwege de aanwezigheid van minstens tien grote varkensbedrijven op korte afstand van dit pluimveebedrijf werden destijds afgewezen. De bezwaarmakers wezen daarbij op een rapport van het RIVM, waarin wordt aangegeven dat er tussen pluimvee- en varkensbedrijven minimaal een afstand van 1.000 tot 2.000 meter aangehouden moet worden in verband met het risico op het ontstaan van (nieuwe) zoönosen (met name influenza)
Deze afbeelding toont het pluimveebedrijf op Paradijs 40 (geel) en omliggende varkens- en pluimveebedrijven. De groene stip is de woning die de provincie Brabant heeft opgevoerd in de brief aan staatssecretaris Mansveld.
Stichting Mens, Dier & Peel en Milieuvereniging Land van Cuijk maakten op 1 februari 2014 op basis van berekeningen door een extern bureau bekend dat ruim 90 procent van alle pluimveebedrijven en 69 procent van alle varkenshouderijen in Brabant zich binnen een straal van 1.000 meter van elkaar bevinden. Volgens de gezamenlijke bewoners- en milieugroepen in de Peelregio wordt met die risicofactor géén of onvoldoende rekening gehouden bij het verlenen van vergunningen aan veebedrijven.
Deze kaart toont de pluimee- en varkensbedrijven in Brabant die binnen 1.000 meter van elkaar zijn gevestigd. Volgens het RIVM vormen schaalgrootte, veedichtheid en mix van varkens en pluimvee op korte afstand van elkaar een risicofactor voor het ontstaan van zoönosen.
Viroloog Ab Osterhaus
Viroloog Ab Osterhaus zei over deze situatie op zaterdag 1 februari 2014 in het Eindhovens Dagblad: “We weten dat dierlijke virussen kunnen overgaan naar mensen. De eerste keer dat dit werd aangetoond was toen in 1997 een jongetje in Hong Kong stierf aan een gemuteerde vogelgriep. Dat geloofde aanvankelijk niemand”, aldus Osterhaus. “Maar in 2003 ging weer een vogelgriepvirus vanuit China de wereld over en maakte miljoenen mensen ziek. Honderden mensen stierven, onder wie een Nederlandse dierenarts. Het virus was afkomstig uit een gebied waar veel varkens en kippen bij elkaar zitten.”
EEN eeuw terug: Spaanse griep, 50 miljoen doden. Thans blijkt: ook dit was een zoönose, maar het zal “Den Haag” worst zijn!