Waar moet dat ‘bruine goud’ naar toe?

DE PEEL / SINT-MICHIELSGESTEL – Deze week gaan politici en bestuurders twee dagen met de veesector in conclaaf om (opnieuw) ‘een oplossing’ te vinden voor het enorme mestoverschot waarmee Brabant al decennia worstelt. De belofte liegt er niet om: ‘Brabant is op weg naar een duurzame agrofoodketen, met respect voor dier, milieu, de (agrarische) ondernemers en inwoners van onze provincie.’ Kosten noch moeite zijn gespaard om het evenement in Sint-Michielsgestel een chique uitstraling te geven. Deze opiniebijdrage van Mens, Dier & Peel is 27 januari in het ED en 28 januari in het BD verschenen.

Onder de titel ‘Raphaël Dialoog’ zal een keur aan sprekers (‘key inspirators’) zijn opwachting maken en zich onder voorzitterschap van Felix Rottenberg en business consultant Jan Hendrik Ockels buigen over de vraag ‘Hoe wordt mest de nieuwe grondstof?’. Dáár gaat het al direct mis. De vraag óf het gigantische mestoverschot (veroorzaakt door grootschalige import van maïs en soja) überhaupt op ecologisch verantwoorde wijze kan worden opgelost, wordt simpelweg overgeslagen.

Leefomgeving opofferen
Nee, mest is in Brabant een voldongen feit. Daar moeten we mee leren leven, zo is de boodschap van de Brabantse agrofoodsector. De vraag óf de inwoners van Brabant hun leefomgeving nog verder willen opofferen voor een handvol ondernemers wordt evenmin gesteld. Sterker nog: ‘gewone’ inwoners zijn niet eens uitgenodigd om deel te nemen aan de ‘open dialoog’ in Sint-Michielsgestel. Ondertussen neemt lokaal het verzet tegen de bouw van mestfabrieken hand over hand toe.

De veesector probeert burgers nu voor te houden dat zij het mestoverschot moeten gaan beschouwen ‘als een kans in plaats van een probleem’. Aan superlatieven geen gebrek: ‘Mestverwaarding is een belangrijke stap in onze gemeenschappelijke opdracht om te komen tot een duurzame voedselketen. Door op een innovatieve manier met mest om te gaan – en mest te beschouwen als kans in plaats van een probleem – kunnen we vooruitgang boeken.’ In gewoon Nederlands: er moeten locaties komen om mestfabrieken te bouwen. Bovendien: elke locatie die nu wordt aangewezen, zal over enkele jaren in capaciteit verdubbelen om aan de tweede fase van de Mestwet te voldoen. Is dat haalbaar en reëel?

Mestoverschot 6 miljoen ton
De veestapel in de Peelregio produceert 8,5 miljoen ton mest per jaar, waarvan 6 miljoen ton (70 procent) niet plaatsbaar is en tot het mestoverschot wordt gerekend. Dat is colonne tankwagens van Den Haag naar Sevilla in Zuid-Spanje en weer terug. Aan het wegpoetsen van dat mestoverschot hangt een stevig prijskaartje. Dat is lucratieve business. Volgens boerenbond LTO en branche-organisatie Cumela verdwijnt 30 tot 40 procent van de totale mestproductie in ZO-Brabant in het illegale circuit (lees: milieu).

Deze grafiek toont het mestoverschot van de gemeenten in de Peelregio. Daaruit blijkt dat er een groot mestoverschot is dat voor de hele Peelregio circa 70% bedraagt.

Wageningen Universiteit becijferde dat er tussen 2006 en 2010 ruim 45 miljoen kilo fosfaat uit varkensmest is ‘zoekgeraakt’. Daarop staat een boete van omgerekend 2 miljard euro. Milieugroepen in de Peel hebben de Kamer per brief op deze sjoemelpraktijk gewezen, maar veel respons kwam er niet op. Volgens de Peelgroepen zou het logischer zijn om het mestprobleem bij de bron aan te pakken: minder soja importeren, minder beesten houden, minder mest produceren.

Mestverwerking en groei veestapel
Het omgekeerde gebeurt. Afgelopen jaar zijn een reeks wetten door Eerste en Tweede Kamer aangenomen die de weg vrijmaken voor mestverwerking en –tegen elke logica in- groei van de veestapel. Vorige week stemde een meerderheid –ondanks een kritisch rapport van de Algemene Rekenkamer- op voorspraak van minister Kamp (VVD) nog voor het voortzetten van de subsidie op energetisch volstrekt onrendabele mestvergisters. Verder heeft staatssecretaris Dijksma (PvdA) aangekondigd dat zij de dierproductierechten voor varkens en kippen na 2018 wil afschaffen, mits er voldoende ‘robuuste mestverwerking’ is gerealiseerd.

Daarnaast kan de melkveehouderij met de Melkveewet in de hand weer onbeperkt gaan groeien zodra in april de melkquota zijn afgeschaft. Reparatie van die wet om ‘grondloze groei’ van de melkveesector te voorkomen, is volgens de staatssecretaris ‘niet nodig’. Dat past precies in het straatje van boerenbond ZLTO die voorstander is van ‘groei via 100 procent mestverwerking’. Dit scenario heeft niks met duurzaamheid of verantwoorde veehouderij te maken. En zeker niet met respect voor het milieu.

Het ‘bruine goud’? 
De sector presenteert het mestoverschot nu zelfs als het ‘bruine goud’. In het buitenland neemt de kritiek echter toe op de mestgolf uit Nederland. De Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen wil bijvoorbeeld het dumpen van Nederlandse mest op Duitse akkers aan banden gaan leggen om verdere aantasting van hun drinkwaterreservoirs te voorkomen.

Maar ook elders in de EU, van Polen tot Zuid-Spanje, is sprake van een aanzienlijk tot groot stikstofoverschot per hectare. De uitkomst van de Raphaël Dialoog staat bij voorbaat vast. De kans is groot dat er straks op diverse plaatsen in Brabant mestfabrieken in het landschap verschijnen. Maar waar moet al dat ‘bruine goud’ toch naar toe?

Mens, Dier & Peel